Door: Jeroen van der Weele – notaris bij Hak & Rein Vos Notarissen
Stel je voor: je cliënt verkoopt de aandelen in ‘zijn’ BV. Koper en verkoper zitten bij de notaris aan de passeertafel, handen worden geschud, de akte wordt getekend en de verkoper ontvangt de koopprijs. Iedereen blij: “mooi, dat hoofdstuk is afgesloten”. Enige tijd later klopt er toch nog iemand aan de deur van de verkoper, een schuldeiser die vraagt om terugbetaling van de lening waarvoor hij zich ooit persoonlijk garant heeft gesteld. Dat kán niet meer, toch? De verkoper is immers geen aandeelhouder meer. De nieuwe eigenaar heeft hem zelfs finale kwijting verleend. En die schuldeiser wist toch ook dat de BV inmiddels andere eigenaren had?
Maar dat kan dus wél, aldus de rechter op 4 september 2025 (ECLI:NL:RBAMS:2025:6870). De voormalig aandeelhouder werd volledig aansprakelijk gehouden. Leer van zijn pech en zorg dat het u niet overkomt.
Wat was er aan de hand?
De feiten zijn herkenbaar voor iedereen die wel eens een aandelentransactie heeft begeleid. X had ooit aandelen in een BV en had zich destijds persoonlijk hoofdelijk verbonden voor een lening die aan die BV was verstrekt. Niet ongebruikelijk: banken en andere financiers vragen dit regelmatig van de directeur-grootaandeelhouder als extra zekerheid.
Op enig moment verkoopt X zijn aandelen. In de koopovereenkomst spreken X en de koper af dat er sprake is van finale kwijting: zij zijn onderling klaar met elkaar. Bovendien wist de schuldeiser dat de BV een nieuwe aandeelhouder had gekregen. X concludeert daaruit: ik ben klaar, ik ben vrij. Maar de rechtbank zag dat tóch anders. En dat is juist waar de notaris een belangrijke rol vervult en dus ook expliciete aandacht aan moet besteden.
Waarom ging het mis?
De redenering van X sneuvelde op twee fronten.
Ten eerste: finale kwijting werkt alleen tussen partijen. X en de koper hadden onderling afgesproken dat ze niets meer van elkaar te vorderen hadden. Maar de schuldeiser stond buiten die overeenkomst. Die was geen partij bij de aandelentransactie en heeft de kwijting dus nooit aanvaard. Contractuele afspraken binden nu eenmaal alleen degenen die ze hebben gesloten. Heel logisch toch? Maar in de hectiek van een deal wordt dat weleens vergeten.
Ten tweede: ontslag uit hoofdelijkheid vraagt om expliciete actie richting de schuldeiser. Om te worden ontslagen uit zijn hoofdelijke aansprakelijkheid, had X de schuldeiser rechtstreeks moeten vragen hem te ontslaan. Dat is eenvoudigweg niet gebeurd. Het enkele feit dat de schuldeiser wist van de overdracht, is daarvoor niet voldoende.
En ook een beroep op de redelijkheid en billijkheid bood geen soelaas: de rechter oordeelde dat de omstandigheden niet zwaar genoeg wogen om te concluderen dat het vasthouden aan de hoofdelijke aansprakelijkheid onaanvaardbaar zou zijn.
Wat kunt u hier morgen mee?
Deze uitspraak en de uitkomst ervan leveren concrete handvatten op voor uw dagelijkse praktijk. Hieronder de stappen die u kunt doorlopen bij iedere aandelentransactie.
Stap 1 – Inventariseer persoonlijke zekerheden in de onderzoeksfase. Vraag bij iedere aandelenoverdracht actief uit welke persoonlijke zekerheden de verkoper heeft verstrekt: borgstellingen, hoofdelijke aansprakelijkheidsverklaringen, 403-verklaringen, persoonlijke garanties aan leveranciers of verhuurders et cetera. Maak dit een vast onderdeel van uw dossieronderzoek. U zult veel ook beschikken over de (laatste) jaarrekening van de BV. Neem die ook nauwkeurig door. Daaruit kunt u namelijk al veel afleiden en daardoor ook gerichte vragen zijn.
Stap 2 – Signaleer het risico richting partijen. Zodra u een persoonlijke zekerheid aantreft, benoem dit dan expliciet in uw correspondentie aan partijen. Een eenvoudige zin als: “Wij wijzen erop dat verkoper persoonlijk hoofdelijk aansprakelijk is voor de bancaire lening. Deze aansprakelijkheid eindigt niet automatisch door de aandelenoverdracht. Ontslag dient uitdrukkelijk te worden overeengekomen met de betreffende schuldeiser” is voldoende om partijen te attenderen en uw rol goed in te vullen. Als partijen aangeven dat geen sprake is van dergelijke schulden, leg dat dan ook schriftelijk vast. Daarmee wordt de meerwaarde van de notaris juist benadrukt. Veelal hebben partijen de afspraken zelf onvoldoende vastgelegd, maar dat ontslaat de notaris niet van zijn signaalfunctie en daarmee verband houdende waarschuwingsfunctie!
Stap 3 – Begeleid de verkoper en koper. Stuur (of help de verkoper sturen) een brief aan iedere relevante schuldeiser met het verzoek om ontslag uit de hoofdelijke aansprakelijkheid. Houd bij welke schuldeisers akkoord zijn gegaan en welke nog niet en gebruik dit als checklist voor de (notariële) ‘closing’.
Stap 4 – Documenteer het resultaat. Zorg dat de schriftelijke ontslagbevestiging van iedere schuldeiser wordt ontvangen vóór of bij het passeren van de akte. Is dat niet gelukt, leg dan in de akte of in een begeleidende brief vast welke zekerheden nog niet zijn afgewikkeld en wat partijen daarvoor hebben afgesproken.
Vrijwaring is geen vangnet
Eén misverstand moet nog worden benoemd: een onderlinge vrijwaringsclausule tussen koper en verkoper is géén vervanging voor ontslag uit hoofdelijkheid. Als de schuldeiser de verkoper aanspreekt, zal de verkoper eerst moeten betalen en daarna verhaal moeten halen op de koper via de vrijwaring. Dat is kostbaar, tijdrovend en lang niet altijd succesvol als de koper of de BV intussen in zwaar weer verkeert. Bedenk ook dat een dergelijke situatie mogelijk ook nog tuchtrechtelijke gevolgen kan hebben. De notaris heeft immers een Belehrungspflicht.
Kort samengevat
Aandelenoverdracht is geen schuldoverneming. Finale kwijting die tussen verkoper en koper is overeengekomen heeft geen werking jegens externe schuldeisers. Ontslag uit persoonlijke zekerheden vereist altijd een expliciete actie richting de betrokken schuldeiser zelf. Breng dit risico tijdig in kaart, stel partijen schriftelijk op de hoogte, en begeleid het ontslagproces actief. Zo voorkomt u dat uw cliënt na de deal toch nog de rekening gepresenteerd krijgt voor een BV waarvan hij allang geen aandeelhouder meer is. Daarnaast voorkomt u ook dat de notaris een tuchtrechtelijk verwijt kan worden gemaakt.
Categorieën: Een kijkje in de spreekkamer